Podatek odroczony jako źródło prognoz

Stąd istniejące różnice w uznawaniu przychodów i kosztów przez prawo bilansowe i podatkowe skutkują z jednej strony koniecznością prowadzenia w systemie rachunkowości dodatkowych ewidencji dla celów ustalenia podstawy opodatkowania, a z drugiej niezbędne jest też odpowiednie odzwierciedlenie tych różnic w sprawozdaniach finansowych. Fundamentalną przyczyną powstawania rozbieżności między podstawą opodatkowania a zyskiem lub stratą bilansową są całkowicie odmienne cele realizowane przez prawo bilansowe i podatkowe.
Instytucja odroczonego podatku dochodowego pozwala na zachowanie zasady współmierności i memoriału podczas ustalania wyniku finansowego w przypadku, gdy wpływ zdarzeń gospodarczych na wynik, według prawa bilansowego i przepisów podatkowych, przypada w innych okresach sprawozdawczych. Wynik finansowy jednostki jest ustalany w dwóch wartościach, wartości brutto i wartości netto, czyli wartości uwzględniającej obciążenie z tytułu podatku dochodowego bądź też zwiększenie z tytułu zwróconego podatku dochodowego. Podatek dochodowy jest skutkiem podatkowym osiągniętych przez jednostkę przychodów i ponoszonych kosztów. Zaliczany jest do kategorii wynikowych, w polskiej rachunkowości stanowi element obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego jednostki.
Zasady ustalania dochodu do opodatkowania znacznie się różnią od zasad ustalania zysku finansowego brutto, wyliczanego na podstawie przepisów prawa bilansowego. Odmienność sposobu ustalania dochodu do opodatkowania wynika zarówno z odmiennej klasyfikacji przychodów i kosztów, jak też z odmiennych okresów, w jakich te przychody i koszty zaliczane są do dochodu w myśl przepisów prawa podatkowego, w porównaniu z przychodami i kosztami ustalanymi w myśl przepisów prawa bilansowego.
Różnice stosowane w zasadach wyceny, ujawnienia oraz rozliczenia przychodów i kosztów w myśl prawa bilansowego i prawa podatkowego wpływające na poziom podatku dochodowego, zarówno księgowego, jak i należnego fiskusowi, eliminuje się w sprawozdaniu finansowym poprzez zastosowanie odroczonego podatku dochodowego. Aby powstał odroczony podatek dochodowy, muszą wystąpić określone zdarzenia, które przejściowo będą zmniejszać lub zwiększać podstawę opodatkowania w stosunku do wyniku finansowego, ustalonego zgodnie z ustawą o rachunkowości. Zatem bezpośrednią przyczyną powstania podatku odroczonego są koszty lub przychody uznawane w różnych okresach w wyniku finansowym i podstawie opodatkowania.

W sprawozdaniu finansowym wprowadzamy zatem rozróżnienie między podatkiem bieżącym – zadeklarowanym w zeznaniu podatkowym, a odroczonym podatkiem dochodowym.
Zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości jednostki w związku z przejściowymi różnicami między wykazywaną w księgach rachunkowych wartością aktywów i pasywów a ich wartością podatkową oraz stratą podatkową możliwą do odliczenia w przyszłości tworzą rezerwę i ustalają aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego, którego są podatnikiem.
Szczegółowe zasady ujmowania, wyceny i prezentacji należności i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego oraz aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego zawarte zostały w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 2 „Podatek dochodowy”, który został przyjęty przez Komitet Standardów Rachunkowości działający przy Ministrze Finansów (uchwała nr 5/04 z 14 września 2004 r.). Treść Standardu jest zgodna w podstawowych zagadnieniach z MSR nr 12, wydanymi przez RMSR według stanu na dzień 1 stycznia 2004 r. Aktualnie prowadzone są prace nad nowelizacją MSR 12.
 

Pełna treść artykułu dostępna jest
w wersji drukowanej czasopisma