Analiza ryzyka projektu inwestycyjnego

Z realizacją każdego projektu inwestycyjnego związane są dwa typu analizy, analiza opłacalności oraz analiza ryzyka. Wykorzystywana metodologia wymaga zastosowania technik informatycznych, które usprawniają proces kalkulacji i umożliwiają przeprowadzanie analiz scenariuszowych i symulacji. Analizy te stanowią kluczowy obszar oceny ryzyka własnego projektu, wskazując na podatność miary opłacalności na zmianę parametrów wejściowych.

Poniżej przedstawione zostaną etapy budowy arkusza kalkulacyjnego umożliwiającego przeprowadzenie analizy scenariuszy oraz analizy symulacji. Pierwszym krokiem jest utworzenie arkusza kalkulacyjnego z obsługą makr (xlm). Obliczenia dokonywane są w skoroszycie o nazwie „Model”. Widok ogólny skoroszytu przedstawia poniższy obraz:

Tabela rozpoczynająca się w komórce B4, stanowi główną tabelę parametryczną, zawierającą parametry mające wpływ na efektywność projektu.

W kolumnie wynik wykorzystujemy formuły obliczeniowe umożliwiające określenie wartości z uwzględnieniem zakładanej zmiany procentowej (kolumna „Zmiana [%]”). Kolumnę tę będziemy wykorzystywać w analizie scenariuszy i symulacjach.

Następnie przygotowujemy tabelę obliczającą parametry wyjściowe analizy opłacalności czyli NPV.

Konstruując tabelę kalkulacyjną wykorzystujemy odwołania do tabeli parametrów.

• Nakłady inwestycyjne prezentujemy w okresie bazowym „0” w tysiącach złotych.
• Przychody stanowią iloczyn sprzedaży i ceny, również w tysiącach złotych
• Sprzedaży określona jest w pierwszym okresie zgodnie z tabela parametrów i w kolejnych latach powiększana o wskaźnik dynamiki.
• Koszty razem stanowią sumę kosztów stałych oraz iloczynu jednostkowych kosztów zmiennych i poziomu sprzedaży.
• Koszty finansowania opisane są według stałych rat kapitałowych a odsetki obliczane według stawki z tabeli parametrów.
• Cash Flow obliczony jest jako wypływ związany z inwestycją, wpływ związany z przychodami oraz wypływy wynikające z kosztów (w tym kosztów odsetkowych).
• DCF (Discounted Cash Flow) obliczony został według wzoru na współczynnik dyskonta, czyli wartość przepływu podzielona przez sumę jedności i stopy dyskonta podniesioną do potęgi równej indeksowi okresu. W tym przypadku okresem jest rok, a więc stopa dyskonta wykazana jest w ujęciu rocznym.
• Na koniec obliczono miary opłacalności NPV i IRR. NPV stanowi sumę DCF, natomiast IRR obliczono według funkcji IRR Excela.

W ten sposób przygotowany został model finansowy który w tabeli parametrycznej zawiera wejściowe dane wariantu bazowego oraz w wyniku zmian w kolumnie „Zmiana [%]” buduje scenariusze.

Scenariusze zdefiniowane zostały w tabeli o nagłówku w komórce B13, która zawiera parametry scenariuszy od A do D:

Celem analizy na tym etapie jest zautomatyzowanie procesu w którym dane z poszczególnych kolumn A-D będą przenoszone do tabeli parametrów, a obliczony wynik przenoszony do wiersza nr 8 tabeli scenariuszy. Do tego celu wykorzystywany jest kod Visual Basic:

Logika powyższego kodu polega na:

1. Dla kolejnych czterech wariantów (od a=1 do 4)
2. Do kolumny parametrycznej (nr 6 „E”) wstaw po kolei dane z wierszy kolumny scenariusza.
3. Następnie wynik kalkulacji (NPV) z komórki (19;11) przenieś do wiersza tabeli scenariuszy.

Ostatnie trzy wiersze tabeli scenariuszy zawierają formuły umożliwiające przeprowadzenie analizy statystycznej rozkładu ryzyka tj:

• Kalkulację wartości oczekiwanej
• Kalkulację odchylenia standardowego
• Obliczenie wskaźnika zmienności

Każdej wartości NPV przypisywane jest prawdopodobieństwo w wartościach od 0 do 1. W celu kalkulacji odchylenia standardowego konieczne jest obliczenie kwadratów odchyleń od wartości oczekiwanej. Samą wartość oczekiwaną obliczamy z wykorzystaniem funkcji suma iloczynów ze wskazaniem tablic wyników NPV oraz tablicy z podanymi prawdopodobieństwami.

W celu kalkulacji odchylenia standardowego wykorzystujemy:

• Funkcję „Pierwiastek”
• Funkcję „Suma.Iloczynów” dla tablic z wiersza 10 i wiersza 9.
• Współczynnik zmienności obliczany jest jako iloraz odchylenia standardowego i wartości oczekiwanej.

W ten sposób zakończyliśmy pierwszy etap analizy, który wskazał na oczekiwaną wartość NPV oraz ryzyko projektu dla zdefiniowanych scenariuszy i prawdopodobieństw ich zaistnienia.

Uzupełnieniem analizy jest analiza symulacji, polegająca na iteracyjnym zmienianiu wartości w tabeli parametrów i odkładaniu wyników w arkuszu roboczym „Wynik”. W tym celu korzystamy z kodu VBA:

Logika kodu polega podstawieniu dla pierwszej zmiennej parametrycznej wartości (-4%), dla drugiej zmiennej tej samej wartości i dla zmiennej czwartej również. (Ze względu na uproszczenie symulacją objęto tylko trzy zmienne). Wynik zapisany jest w arkuszu „Wyniki” w wierszu o numerze a. Następnie czwartą zmienną powiększono o 1% i wynik zapisano w kolejnym wierszu. Po wyczerpaniu zmienności czwartej zmiennej zmieniono zmienną drugą i powtórzono cały cykl zmienności czwartej zmiennej. Po wyczerpaniu zmienności drugiej i czwartej zmiennej, zmieniono wartość zmiennej pierwszej i po raz kolejny powtórzono poprzedni cykl. W ten sposób, z wykorzystaniem pętli zagnieżdżonych przygotowano symulację zawierającą 1000 wariantów.

Liczba wariantów umożliwiła przeprowadzenie analizy statystycznej z wykorzystaniem dodatku Excel-a „Analiza danych”.

W ramach analizy statystycznej obliczane są statystyki opisowe oraz prezentowany wykres histogramu.

W ramach tego uproszczonego schematu pokazane zostały możliwości arkusza MS Excel w zakresie budowy modeli finansowych i przeprowadzania analiz symulacyjnych. Arkusz poza wbudowanymi funkcjami posiada szerokie możliwości automatyzacji w ramach języka Visual Basic for Application (VBA). Również dodatki alternatywne takie jak „Analysis Toolpak” stanowią często niewykorzystany potencjał, który znacznie rozszerza możliwości analityczne arkusza kalkulacyjnego.