Problem wiarygodności podmiotów gospodarczych

Przez ostatnie 20 lat przedsiębiorcy funkcjonowali przy ciągłej prosperity, może tylko z małą przerwą milenijną związaną z kryzysem rosyjskim. W tym czasie tworzyły się polskie elity gospodarcze, które nigdy nie musiały zmagać się z trudnościami, przed jakimi postawione są dzisiejsze firmy.

Kryzys bankowy, jaki w zeszłym roku ogarnął świat, nie pozostał obojętny dla tych elit, choć sytuacja banków działających w Polsce jest znacznie lepsza niż ich odpowiedników (niejednokrotnie właścicieli) poza granicami; to „wirus” nadmiernej ostrożności spowodował, że niejednej firmie finansowanie krótkoterminowe w postaci kredytu obrotowego zostało zmniejszone o około 20%. Oznacza to, iż brakujący kapitał musi zostać pokryty z innych źródeł. Naturalnym czynnikiem będzie zwiększenie zobowiązań.
Niedostatek kapitałów, trudności w pozyskiwaniu kredytów bankowych ukierunkowały rozwój kredytów kupieckich jako sposobu na finansowanie działalności gospodarczej. Polityka finansowa prowadzona przez przedsiębiorstwa, a polegająca na nieterminowym regulowaniu bieżących zobowiązań spowodowanym brakiem albo niewłaściwą alokacją kapitałów, często prowadzi do patologii, których wynikiem są olbrzymie zatory płatnicze paraliżujące nie tylko przedsiębiorstwo, ale również całe sektory gospodarki. Z problemem tym nie potrafiło sobie poradzić wiele małych i średnich przedsiębiorstw, a także dużych podmiotów gospodarczych. Wydłużające się terminy płatności, jakie można w ostatnim okresie zaobserwować u przedsiębiorców, wzmagają rolę windykacji i sprawdzonych metod badania wiarygodności klientów. Niestety, bierna postawa sądownictwa gospodarczego w Polsce, długie terminy oczekiwania na rozpoznanie spraw gospodarczych powodują, że ryzyko nieodzyskania należności staje się wysokie.
Wraz z nawarstwianiem się problemów z niefrasobliwymi albo celowo wydłużającymi terminy płatności dłużnikami, rynek niejako wymusił powstanie instrumentów pozwalających minimalizować ryzyko niewypłacalności kontrahentów. Jednym z pierwszych były i są ubezpieczenia należności krajowych i eksportowych, m.in. w ramach Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE) czy też firm specjalizujących się w ubezpieczaniu należności, takich jak Atradius, Coface, Euler Hermes czy tradycyjnych firm ubezpieczeniowych. Równolegle do towarzystw ubezpieczeniowych zareagowały instytucje bankowe i nie tylko, które przygotowały oferty przeprowadzania faktoringu. Przy współudziale firm windykacyjnych powstały „czarne listy” oraz „białe listy” przedsiębiorców, które zarówno piętnowały nieuczciwych kontrahentów, jak i wskazywały przedsiębiorstwa jak najbardziej godne polecenia w kontaktach handlowych. Przedstawione powyżej możliwości zabezpieczenia się przed opóźnieniem lub niemożliwością egzekucji należności ukazuje skalę problemów, przed jakimi stoi przedsiębiorca. Należy podkreślić, że przedstawione instrumenty skierowane są głównie do większych podmiotów gospodarczych, pozostawiając mniejszym podmiotom znacznie węższą drogę wyboru.
Głównym czynnikiem decydującym o zabezpieczeniu jest jego koszt. Przy mniejszych marżach handlowych związanych z trudniejszą sytuacją gospodarczą kadra kierownicza rezygnuje z jakichkolwiek zabezpieczeń, licząc na swoją intuicję i dotychczasowy przebieg wzajemnych kontaktów handlowych. Pomyślna historia wzajemnej współpracy może być gwarantem sukcesów pod tym jednak warunkiem, że poparta jest stałym monitoringiem naszych kontrahentów. Dlatego też warto, aby zasadniczym celem było opracowanie kompleksowego modelu oceny kontrahenta, który powinien ułatwić tworzenie wewnętrznych ratingów czy też systemu monitoringu zagrożenia obniżenia wypłacalności naszego kontrahenta. Problem oceny wypłacalności wierzyciela jest zagadnieniem znacznie szerszym niż ocena prawdopodobieństwa jego upadłości. Upadłość jest stanem skrajnym i oznacza trwałą niewypłacalność przedsiębiorstwa. Dokładnie upadłość została zdefiniowana ustawowo, gdzie zgodnie z art. 10 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, dział III Podstawy ogłoszenia upadłości, „Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny”. Natomiast definicja pojęcia „niewypłacalny” zawarta została w art. 11 pkt 1: „Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań” oraz pkt 2 tego artykułu: „Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje”. Istotne znaczenie także może mieć art. 12 pkt 1: „Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10% wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika”. Wynika stąd, że problemy pojawiają się, gdy podmiot stanie się niewypłacalny, a zatem wówczas, gdy nastąpi trwałe zaprzestanie spłacania długów, zobowiązania przekroczą posiadany majątek lub przekroczony zostanie wymagany termin płatności o trzy miesiące ze zobowiązaniami na kwotę równą lub przekraczającą 10% sumy bilansowej.