Analiza odchyleń w controllingu operacyjnym

W praktyce gospodarczej odchylenia między planem a wykonaniem są raczej normą niż wyjątkiem. Jako przyczyny ich powstawania wymienić można m.in. : błędne planowanie, niewłaściwą organizację, nierealne sformułowanie celów, nieprzewidziane wpływy zewnętrzne, zamiany organizacyjne, wprowadzone racjonalizacje, wzrost cen surowców i podwyższenie stawek taryfowych płac, nadmierne zużycie, czasowe przesunięcie kosztów, błędy w dekretacjach księgowych, braki materiałowe oraz awarie maszyn.

Powszechność różnic między planem a wykonaniem prowadzić może czasem do wyciągnięcia wniosku, że plany są niepotrzebne. Jest on jednak błędny. Badając prawidłowość funkcjonowania przedsiębiorstwa, nie powinno się oceniać informacji przedstawianych przez systemy finansowo-księgowe bez dysponowania danymi do porównań. Na przykład: przychody na poziomie 5 mln zł mogą wydawać się duże, jeśli jednak plan zakładał 6 mln zł, uzyskany wynik daleki jest od satysfakcjonującego. Ocena sytuacji zmienia się jednak, jeśli dodatkowo wiadomo, że rok wcześniej sprzedaż wynosiła 4 mln zł, a jednocześnie ustalono, że główny konkurent zamiast osiągniętych w zeszłym roku przychodów w wysokości 5,5 mln zł, w tym roku musiał zadowolić się kwotą 4,5 mln zł.